Zó zorg je voor een stevige fundering van een regiodeal

gepubliceerd

De regiodeal is een uitstekend middel dat helaas het grote risico loopt om niet juist te worden ingezet. ERAC-directeur Huub Smulders laat aan de hand van een casus zien hoe belangrijk het is om evidence-based te werken.

In mijn vorige blog staan vijf tips voor het ontwikkelen van succesvolle regiodeals na toekenning door het Rijk. De belangrijkste adviezen: werk evidence-based, ga voor kwaliteit en gebruik aan beide kanten (Rijk en regio) hetzelfde afwegingskader om tot keuzes te komen. Ik illustreer dit via een casus die ik op twee momenten in tijd heb geanalyseerd met een ERAC-tool die hiervoor is ontwikkeld.

Kiezen = ook iets niet kiezen

De meeste regio’s hebben minder financiering gekregen dan gevraagd. De politieke realiteit is natuurlijk dat er dan keuzes gemaakt moeten worden. Dat is voor geen enkele partij eenvoudig. Kiezen betekent namelijk ook iets niet kiezen.

Casus onder de loep

Ik heb een bestuurlijk sterk gewenst project (geanonimiseerd) uitgelicht uit een regio die ik goed ken. Deze heb ik evidence-based geanalyseerd op ongeveer honderdvijftig aspecten die ERAC gebruikt om projecten te toetsen op continuïteit (Project Performance Assessment). Dat heb ik vier maanden geleden gedaan (before) en vandaag de dag (after). Hoewel dit project gegarandeerd een top drie-positie krijgt in de gehele regiodeal vanwege bestuurlijke wenselijkheid, zette ik al direct grote vraagtekens bij de haalbaarheid. De uitkomsten van de analyse laten namelijk een veelvoorkomend risico zien:

  • Afhankelijkheid van één partij (de technologieleverancier in dit geval) is erg risicovol voor het draagvlak in het project
  • Er zijn geen alternatieven beschikbaar om financieringstekorten op te vangen of andere spelers aan te haken bij het consortium.

‘Regiodeal-waardig’

De vraag is of dit regiodeal-waardig is. Mijn antwoord: nee. De ‘voor’-situatie leek op papier bijzonder gunstig. Een goed fundament leek in het project aanwezig. Twee gesprekken lang hierop doorvragen in termen van de hardheid van contracten, voorwaarden van technologielevering en intellectueel eigendom-ontwikkeling leidt tot een duidelijk scenario waarbij mijn indruk is dat het project op losse schroeven staat.

Alle partners dreigen uit het project te stappen als de technologieleverancier geen gunstige(re) voorwaarden biedt. Een typisch ‘domino-effect-project’, waarbij de continuïteit te sterk afhankelijk is van één factor. In mijn mening dus geen regiodeal-materiaal. Er moet namelijk altijd een plan B zijn.

Een analyse: voor en na

Hieronder vindt u de before & after-analyse in diagrammen, met daarin de honderdvijftig vragen ingevuld op negen thema’s:

Visie en ambitie, project design, innovatie, administratie, consortiumvorming, governance, business case, risico’s en financiële voorwaarden.

De ontwikkeling in vier maanden had vooraf redelijk goed voorspeld kunnen worden als de tool (op tijd) was ingezet. Doordat het consortium onderuit is gegaan omdat de leverancier inderdaad zijn commitment terugtrok op het tekenmoment (want dan wordt enthousiasme uitgedrukt in Euro’s en realisme), valt het hele project uit elkaar. Want:

  • De businesscase gaat wankelen
  • De visie is niet meer realiseerbaar
  • De governance-structuur is niet meer aanwezig om het project te runnen
  • De risico’s zijn onhoudbaar geworden

Geen enkel bedrijf dat vervolgens in het consortium wil investeren omdat het onraad ruikt. Toch wordt met de regiodeal het project mogelijk realiteit, doordat er een grotere som geld in wordt gestoken dan vooraf voorzien, terwijl de skin-in-the-game van de partners ontbreekt. Weg continuïteit en commitment van de markt! Dat wil niemand eigenlijk financieren, toch?

Publieke middelen effectief inzetten

Deze case laat maar weer eens zien dat dit soort scans moet worden uitgevoerd om publieke middelen effectief in te zetten, zowel aan de kant van het Rijk maar vooral aan de kant van de regio. Want de pers over de effecten van de regiodeals gaat er compleet anders uitzien als met deze tranche geen succes wordt geboekt. Of sterker nog: succes op voorhand is uitgesloten.

Voorkom dit scenario

Mijn belangrijkste punt is dat de regiodeal een uitstekend middel is dat helaas het grote risico loopt om niet juist te worden ingezet. Het Rijk kent de projecten niet van binnen en buiten en beoordeelt op onduidelijke kaders voor veel regio’s. Bovendien zijn er ook veel projecteigenaren van projecten in de Regiodeals die niet aan tafel zitten van de regiovertegenwoordigers die de lijstjes opstellen met prioriteiten. Daarmee wordt aan beide kanten met de juiste intenties gewerkt, maar met onvolledige informatie en afwegingskaders. Dat is vragen om problemen. Een tool die door beide partijen eenduidig wordt gebruikt om tot keuzes met impact te komen, voorkomt dit scenario.