Europa dwingt
tot regionale investerings-
keuzes.

Vanaf 2028 start Europa een nieuwe begrotingsperiode. In de voorstellen van de Europese Commissie is een duidelijke gemene deler te herkennen. Europese middelen worden steeds gerichter ingezet daar waar het effect het grootst is.

Die inzet is geen administratieve wijziging, maar een inhoudelijke keuze. Europa wil concurrerender en veerkrachtiger worden door te investeren in sectoren en toepassingen waar schaal, snelheid en strategische autonomie samenkomen. Dat betekent dat regio’s nadrukkelijker worden aangesproken op hun profiel en hun bijdrage aan Europese doelen.

Voor provincies maakt dit het verschil tussen investeren op basis van losse initiatieven en investeren vanuit een samenhangende strategie.

Deze koers sluit aan bij de analyse die Mario Draghi in 2024 presenteerde in zijn rapport The Future of European Competitiveness. Daarin beschrijft hij hoe Europa structureel achterblijft op het gebied van productiviteit en technologische opschaling.

Waar andere economieën de afgelopen decennia sterk groeiden door investeringen in innovatie en toepassing, bleef Europa relatief investeren in gevestigde technologieën met beperkt groeipotentieel. De arbeidsproductiviteit groeide daardoor nauwelijks, terwijl de maatschappelijke opgaven rond digitalisering, klimaat en defensie juist groter werden.

De kern van Draghi’s analyse is dat Europa zich geen versnippering van middelen meer kan veroorloven. Schaarse publieke euro’s moeten terechtkomen waar zij aantoonbaar bijdragen aan concurrentiekracht en economische weerbaarheid. Die logica werkt nu door in de voorstellen voor het nieuwe MFK.

Deze Europese inzet verandert de rol van provincies niet, maar vergroot wel de scherpte van keuzes binnen die rol. Investeringen moeten nadrukkelijker worden onderbouwd vanuit regionale sterktes en hun bijdrage aan Europese prioriteiten.

Binnen het Nationale en Regionale Partnerschappen Plan betekent dit dat provincies gericht inzetten op thema’s waar Europese opgaven en regionale kracht samenkomen. Waar Europese prioriteiten liggen maar de regio geen duidelijke positie heeft, is terughoudendheid op zijn plaats. En waar regionale sterktes onvoldoende bijdragen aan Europese doelen, ligt inzet van Europese middelen minder voor de hand.

Positionering wordt daarmee onvermijdelijk. Waar is de provincie onderscheidend? Welke keuzes versterken de bijdrage aan Europese ambities? En op welke thema’s is het verstandig om juist niet in te zetten?

Voor andere instrumenten, zoals het Europees Fonds voor het Concurrentievermogen en de EU-faciliteit, wordt deze selectiviteit nog nadrukkelijker en verschuift ook de logica van samenwerking en positionering. Dat betekent een andere voorbereiding, met meer aandacht voor peers, concurrenten en Europese netwerken. In een volgend artikel werken we dit verder uit.

Binnen het Nationale en Regionale Partnerschappen Plan komt deze opgave samen. Provincies krijgen ruimte om invulling te geven aan gezamenlijke prioriteiten, inclusief indicatoren en interventievelden. Daarmee komen samenhangende investeringskeuzes en een helder perspectief op inzet centraal te staan.

Hoewel een regionale innovatiestrategie niet langer verplicht is, blijft inzicht in regionale sterktes en behoeften essentieel. Zonder analyse ontbreekt de basis om keuzes te legitimeren. Met een regionaal investeringsplan ontstaat samenhang tussen beleidsdoelen, investeringen en Europese kansen.

Zo’n plan vormt het scharnier tussen Europese ambities en regionale uitvoering.

De opgave voor provincies is inhoudelijk complex. Inzicht in regionale kracht, Europese prioriteiten en relevante partners is daarbij onmisbaar. Losse analyses volstaan daarbij niet.

Om die samenhang te organiseren heeft ERAC deze bouwstenen samengebracht in een Strategische MFK-kansenkaart. Daarin worden data uit de huidige programmaperiode verbonden met de structuur en thematiek van de aankomende periode.

De analyse bestaat uit drie samenhangende onderdelen:

1. Analyse van regionale krachten en EU-absorptievermogen
   In beeld brengen op welke thema’s en sectoren een provincie sterk staat en hoe Europese middelen momenteel worden benut. Door vergelijking met andere regio’s ontstaat inzicht in relatieve positie, bestaande samenwerkingen en het absorptievermogen van Europese fondsen.
2. Analyse van MFK-thema’s
   De voorstellen voor het nieuwe MFK worden gespiegeld aan regionale prioriteiten. Daarbij ligt de focus op het Europees Fonds voor het Concurrentievermogen (ECF) en het Nationale en Regionale Partnerschappen Plan (NRPP), inclusief de EU-faciliteit. Dit maakt zichtbaar waar inhoudelijke aansluiting logisch is en waar keuzes nodig zijn.
3. Netwerkanalyse van prioritaire dossiers
   Voor geselecteerde thema’s wordt inzichtelijk gemaakt welke partijen in Europa actief zijn binnen bestaande projecten en netwerken. Dit biedt zicht op potentiële partners en op de positie van de provincie binnen het toekomstige speelveld. Dit maakt het mogelijk om relaties te verdiepen en samenwerkingen gericht op te bouwen.

Samen vormen deze inzichten de basis voor een samenhangend investeringsverhaal richting Europa.

Hoewel de onderhandelingen over het nieuwe MFK nog lopen, is de inhoudelijke richting die is ingezet duidelijk. De ruimte voor provincies zit daarom niet in afwachten, maar in voorbereiden. Wie straks wil meedoen, moet vooraf scherp hebben waar regionale sterktes liggen, hoe die aansluiten op Europese prioriteiten en, in het kader van het NRPP, hoe wordt bijgedragen op een maximale impact van Europese middelen voor lidstaat Nederland.

Een strategische MFK-kansenkaart brengt die uitgangspositie in beeld. Door data uit de huidige programmaperiode te verbinden aan de structuur van het nieuwe MFK ontstaat een onderbouwd vertrekpunt voor een regionaal investeringsplan onder het NRPP.

Dit artikel markeert het begin van die voorbereiding. In de komende artikelen werken we dit verder uit, met verdieping op het NRPP en op samenwerking binnen het Europees Fonds voor het Concurrentievermogen.