De structuur van Horizon Europe
Horizon Europe bestaat uit drie pijlers:
- Excellente wetenschappen
- Wereldwijde uitdagingen en industrieel concurrentievermogen
- Innovatief Europa
Voor gemeenten zit de aansluiting vooral in de tweede pijler. Hierin worden projecten gefinancierd die direct raken aan maatschappelijke vraagstukken in steden en regio’s.
Daarnaast kent Horizon Europe vijf EU-missies: gerichte programma’s rondom concrete uitdagingen zoals klimaatadaptatie en klimaatneutrale steden. Ook hier kunnen gemeenten aanhaken.
Nederland in Horizon Europe
Binnen Nederland is Horizon Europe een populair programma. Tot en met 2024 ging ongeveer 9% van het Horizon Europe-budget naar Nederland. Daarmee stond Nederland op plek 4 in Europa. Bovendien is dit het enige grote Europese programma waarbij Nederland meer ontvangt dan het bijdraagt.
Dat laat zien dat Nederlandse partijen goed weten te overtuigen als het gaat om onderzoek en innovatie. De vraag voor gemeenten is dan ook niet óf zij hiervan kunnen profiteren, maar hoe.
Waar liggen de kansen voor gemeenten?
Horizon Europe stelt maatschappelijke impact en toepasbaarheid centraal. De meeste calls (openstellingen voor subsidieaanvragen) vereisen samenwerking tussen meerdere partijen, waarin steden en regio’s vaak optreden als living labs. Dat zijn real-life testomgevingen waarin bewoners, bedrijven en kennisinstellingen samen oplossingen ontwikkelen, testen en opschalen.
Gemeenten kunnen daarbij optreden als pilotlocatie, als beleidspartner of door wijkprojecten in te brengen die ook in andere Europese steden toepasbaar zijn.
De concrete kansen liggen op drie sporen.
1. EU-missies voor steden
Horizon Europe kent vijf EU-missies, waarvan er twee direct relevant zijn voor gemeenten. De missie Klimaatneutrale en Slimme Steden ondersteunt 112 steden die in 2030 klimaatneutraal willen zijn. De missie Klimaatadaptatie helpt regio’s en gemeenschappen zich voor te bereiden op de gevolgen van klimaatverandering.
Zeven Nederlandse steden doen al mee aan de stedenmissie. Acht Nederlandse gemeenten en regio’s doen mee aan de klimaatadaptatiemissie.
2. Thematische calls
Naast de missies zijn er tientallen thematische calls op terreinen zoals duurzame energie, slimme mobiliteit, circulaire bouw en publieke ruimte. Gemeenten stappen hier meestal in als partner in projecten die direct bijdragen aan hun beleidsdoelen.
Zo werkten Europese steden in het Horizon-project RESIN samen aan methoden om klimaatrisico’s, zoals hittestress en wateroverlast, te vertalen naar concrete maatregelen in de openbare ruimte en het gemeentelijk beleid.
In andere projecten werken steden bijvoorbeeld aan slimme mobiliteit, waarbij data wordt gebruikt om verkeersstromen te sturen en uitstoot te verminderen.
3. Samenwerkingsverbanden voor innovatie
Horizon Europe biedt ook kansen via Europese innovatieprojecten. Denk aan samenwerkingen met kennisinstellingen en bedrijven rond slimme sensortoepassingen in de openbare ruimte, nieuwe woonconcepten of digital twins.
Een digital twin is een digitale weergave van de stad waarin data over bijvoorbeeld verkeer, energie of gebruik van de openbare ruimte samenkomt. Hiermee kunnen steden ingrepen vooraf doorrekenen.
Gent en Athene ontwikkelden al een Horizon-gefinancierde digital twin. Dat helpt beleidsmakers om keuzes over bijvoorbeeld verkeer, ruimtegebruik en energievoorziening beter te onderbouwen.
Relevante openstellingen in 2026
Voor gemeenten zijn dit een aantal voorbeelden van relevante openstellingen in 2026:
- MISS-2026-01-CLIMA-01 | National Adaptation Hubs
4 feb. – 23 sep.
Stimuleert samenwerking tussen nationale, regionale en lokale overheden rond klimaatadaptatie. - NEB-2026-01-BUSINESS-03 | Hergebruik van vastgoed en circulaire bouw
5 mei – 1 dec.
Richt zich op innovatieve aanpakken voor leegstaand vastgoed en circulaire bouwpraktijken. - CL3-2026-01-INFRA-02 | Groene transitie en stedelijke veiligheid
6 mei – 5 nov.
Onderzoek naar veiligheidsuitdagingen die samenhangen met de verduurzaming van stedelijke infrastructuur. - CL5-2026-10-D6-07 | CIVITAS – Slimme stedelijke mobiliteit
4 juni – 8 okt.
Innovatieve mobiliteitsoplossingen in steden, zoals duurzame deelmobiliteit en slimme verkeersstromen.
Aan de slag met Horizon
Horizon Europe is een groot en breed programma. Dat biedt veel mogelijkheden voor onderzoeks- en innovatieprojecten, maar het kan lastig zijn om het juiste onderdeel te vinden dat aansluit bij uw project.
Vanaf 2028 verandert er bovendien het een en ander. Naar verwachting betrekt het nieuwe Horizon-programma steden en regio’s nadrukkelijker, onder andere via de EU-missies. In het artikel over Horizon Europe vanaf 2028 leest u meer over de voorgestelde wijzigingen.
Voor gemeenten is deelname aan het huidige programma niet alleen interessant op zich. Het is ook een manier om kennis en netwerken op te bouwen die onmisbaar zijn voor het nieuwe programma.
Wilt u weten welke Horizon-kansen er voor u liggen? ERAC ondersteunt bij het vinden van de juiste openstelling, het structureren van de aanvraag en het vergroten van de kans op toekenning.
