Wat betekent de groeiende focus op defensie voor innovatie?

Binnen de Europese innovatieprogramma’s krijgt het thema veiligheid en weerbaarheid een centrale rol, met het EDF als belangrijkste instrument. Met een budget van ruim 8,8 miljard euro stimuleert het fonds onderzoek en ontwikkeling in het Europese defensiedomein, met focus op technologieën zoals cyber, AI, sensoren, satellietcommunicatie en autonome systemen.

Europese samenwerking vormt daarbij het uitgangspunt. Projecten worden uitgevoerd door partners uit meerdere EU-landen of geassocieerde landen. Ook mkb-betrokkenheid staat nadrukkelijk op de agenda van de Europese Commissie. Een breed industrieel ecosysteem draagt bij aan een sterkere Europese positie en minder afhankelijkheid van externe partijen.

Wat opvalt, is dat niet alleen de inhoud van een project telt. De rol binnen een consortium en de positie ten opzichte van andere partners wegen zwaar mee in de beoordeling.

Waar het EDF zich richt op onderzoek en ontwikkeling binnen het defensiedomein, spelen dual-use technologieën een belangrijke rol in de verbinding met civiele innovatie.

Dual-use producten zijn goederen, software of technologie die oorspronkelijk voor civiele doeleinden zijn ontwikkeld en ook militaire toepassingen kunnen hebben, of andersom. Daarnaast zet de Europese Commissie in op een ‘dual-use by design’ benadering, waarbij technologie vanaf de start wordt ontwikkeld met beide toepassingen in gedachten.

De EU brengt civiele innovatie en defensietoepassingen dichter bij elkaar door dual-use technologieën gerichter te ondersteunen binnen bestaande programma’s. Instrumenten zoals spin-in calls binnen het EDF en EUDIS maken het mogelijk om innovaties door te ontwikkelen richting defensie.

Zoals een AI-platform voor logistiek dat eerst financiering ontvangt via Horizon Europe voor efficiënte supply chains en later wordt doorontwikkeld voor militaire toepassingen. Of drones voor milieumonitoring die worden aangepast voor verkenning. Innovaties binnen programma’s zoals Horizon Europe en Digital Europe krijgen zo de ruimte om hun dual-use potentieel verder te ontwikkelen en op te schalen in het EDF-programma.

Ook op regionaal niveau wordt dit concreet. Het EFRO-programma OPZuid heeft voor 2026 een specifieke defensie-openstelling met dual-use als centraal thema. Mkb en onderwijsinstellingen kunnen in samenwerkingsverband vanaf 1 april tot en met 12 juni 2026 subsidie aanvragen voor het doorontwikkelen, demonstreren en vermarkten van technologieën zoals AI, drones, cyber en quantum.

Per project is maximaal 1,5 miljoen euro beschikbaar, met een subsidiepercentage van vijftig procent, binnen een totaalbudget van 12,5 miljoen euro. Daarmee biedt OPZuid een concrete ingang voor organisaties die hun technologie willen doorontwikkelen richting defensie.

Niet elke innovatie maakt die stap vanzelf. De aansluiting op een concrete toepassing en de plek binnen een consortium bepalen of iets verder komt.

Samenwerking is een harde eis binnen vrijwel alle defensiegerelateerde regelingen, zoals het European Defence Fund en OPZuid. Daarmee wordt gestuurd op sterkere samenwerking en het verminderen van fragmentatie binnen de Europese defensiemarkt. De focus verschuift naar langdurige samenwerking tussen partijen die elkaar aanvullen.

Ook in Nederland ligt de nadruk op samenwerking. In de Defensie Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII) krijgen kennisinstellingen en industrie een duidelijke rol. In plaats van losse innovaties ligt de focus op het ontwikkelen van sterke ecosystemen, waarin defensie, kennisinstellingen, mkb en grote bedrijven samenwerken.

Hoe dat eruitziet, verschilt per regio en technologiegebied. Initiatieven zoals het SecFund en Brainport Innovation and Technology for Security (BITS) geven daar invulling aan.

Het SecFund is een investeringsfonds van 100 miljoen euro, opgezet door het ministerie van Defensie en het ministerie van Economische Zaken in samenwerking met regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Het fonds richt zich op vroege fase financiering van startups, scaleups en innovatief mkb, met een maximum van 5 miljoen euro per onderneming. Dual-use speelt daarin een belangrijke rol, juist omdat de defensiemarkt voor private investeerders vaak lastig toegankelijk is.

In Brabant wordt deze aanpak versterkt via Brainport Innovation and Technology for Security. Dit initiatief begeleidt bedrijven bij het toepasbaar maken van civiele technologie voor defensie en veiligheid. Dat gebeurt via matchmaking, pilotprojecten en samenwerking met nationale en internationale partners. Als onderdeel van het NAVO DIANA-netwerk is de regio daarnaast verbonden met internationale innovatieprogramma’s.

De aandacht voor defensie vertaalt zich in concrete veranderingen in hoe innovatie wordt georganiseerd en gefinancierd. Nieuwe instrumenten ontstaan, bestaande programma’s worden verbreed en samenwerking krijgt een nadrukkelijkere rol.

Organisaties die zich niet primair in het defensiedomein bevinden, raken steeds vaker betrokken. Dual-use toepassingen vormen daarbij vaak het vertrekpunt.

Voor organisaties die willen aanhaken, draait het niet alleen om technologie. Het gaat om keuzes. Waar sluit uw innovatie aan en welke rol pakt u binnen een samenwerking?

Voor organisaties die willen aanhaken, begint het bij positionering. Waar sluit uw innovatie aan op Europese en nationale prioriteiten? En via welk programma komt u het beste binnen?

Wij helpen organisaties om hun positie te bepalen, partners te vinden en een kansrijke aanvraag op te bouwen.